Tóm tắt những khái niệm chính:
Sự hình thành của kiến thức thông qua việc quan sát và thu thập thông tin rồi khái quát thành những khái niệm. Khi bạn học một khái niệm mới, bạn cũng có thể kiếm chứng nó bằng việc nhìn và phân tích những thông tin hình thành nên khái niệm đó.
Ghi chú khái niệm (concept note) là một ghi chú trong đó bạn tổng hợp lại khái niệm bạn học được và những thông tin hình thành nên khái niệm đó.
Bản đồ kiến thức là tổng hợp của những concept note, bạn cũng có thể khái quát và tổng hợp những concept note thành những ghi chú về nguyên lý (principles) của môn học.
Việc viết ra những ghi chú khái niệm và nguyên lý (concept & principles note) giúp bạn quản lý kiến thức, vì nó tổng hợp được những thông tin phân mảnh trong mỗi bài đọc, bài giảng thành những khối kiến thức cụ thể. Ngoài ra nó cũng giúp bạn kiểm chứng những khái niệm đó khi nhìn vào những thông tin hình thành nên những nguyên lý đó.
Mục lục:
Trước khi bắt đầu bài viết, mình có một thử thách nho nhỏ cho bạn.
<aside> ❓
Tiền là một thứ quen thuộc đến nỗi chúng ta không còn để ý chi tiết của nó. Phần lớn những người bạn của Long chỉ nhớ được thông tin liên quan đến chức năng giao dịch như mầu sắc và kích cỡ của đồng tiền. Những người tham gia nghiên cứu của Nickerson & Adams (1979) cũng gặp vấn đề tương tự, họ gặp nhiều khó khăn khi phải nhớ lại chi tiết trên đồng xu. Tương đồng với nghiên cứu của Martin & Jones (1998), người tham gia không thể vẽ lại chính xác chi tiết của các biển báo trên đường.
Việc không biết rõ chi tiết của những vật dụng thường ngày giúp chúng ta đỡ phải suy nghĩ và tư duy về những thông tin không quá quan trọng với cuộc sống. Nhưng nó cũng để ngỏ cho một khả năng, chúng ta biết ít hơn rất nhiều so những gì mà chúng ta nghĩ. Frank C. Keil (2003)
<aside> ❓
Tương tự với thử thách về tiền, nhà tâm lý học Rebecca Lawson (2006) đã yêu cầu người tham gia vẽ ra giấy cách xe đạp hoạt động. Trong một thí nghiệm, có đến 40% những người tham gia đã không xác định đúng vị trí của bàn đạp hoặc khung và xích xe. Nghiên cứu của Lawson là góp thêm một minh chứng cho hiện tượng có tên là "Illusion of Explanatory Depth" - bạn tin rằng mình hiểu về thế giới nhiều hơn là bạn thực sự biết. Bạn nhầm lẫn giữa việc quan sát một hiện tượng/sự vật với việc thực sự hiểu về cơ chế hoạt động của chúng.
📌 Tóm lại là:
Nếu bạn không hoàn toàn hiểu những vật dụng thường ngày thì làm sao bạn chắc chắn về những kiến thức có trong đầu khi đọc sách và nghe giảng trên lớp. Vậy khi đi học, làm sao để làm chủ kiến thức?
Để tìm hiểu sự vật hiện tượng, các nhà khoa học dùng cả hai lối tư duy là quy nạp (inductive) và diễn dịch (deductive) để tìm ra cách vận hành của sự vật và hiện tượng cũng như kiểm tra tính đúng đắn của giả thuyết. Với lối tư duy quy nạp (inductive), bạn quan sát từng bộ phận của chiếc xe đạp để hiểu được cơ chế hoạt động, ví dụ như: cách lực tác động lên bàn đạp lại khiến cho bánh xe chuyển động. Lúc này, bạn đã khái quát hóa thông tin thành khái niệm, và có được một khái niệm về cách hoạt động của xe. Ngược lại, với quá trình diễn dịch (deductive), giáo viên sẽ giảng cho bạn về hệ số truyền động lực bánh răng. Sau đó, bạn sẽ thử nghiệm nó trên xe đạp, hoặc tất cả những loại phương tiện có bộ chuyển động(xe máy, ô tô) để kiểm chứng tính đúng đắn của lý thuyết.
Ảnh: Sự hình thành kiến thức về cách xe đạp hoạt động
Fun fact: Khái niệm (Concept), theory và principle (lý thuyết và nguyên lý) có một đặc tính thú vị đó là nó có thể dùng trong nhiều bối cảnh khác nhau (transfer). VD: Khái niệm về cách xe đạp hoạt động có thể để hiểu cách xích lô, xe máy hoạt động, hay nguyên lý về hệ số truyền lực bánh răng có thể áp dụng trong nhiều ngành khác ví dụ như chế tạo đồng hồ cơ.
Khái niệm (concept) luôn cần đi kèm với thông tin (information). Nếu chỉ biết khái niệm mà không hiểu nó được hình thành như thế nào, thì bạn cũng chỉ học vẹt khi không kiểm chứng được giả thuyết của người khác. Ngược lại, nếu bạn học và đọc nhiều, nhưng không viết ra những khái niệm chính mà bạn đọc được thì những gì bạn học được sẽ tản bị tản mát và phân mảng. Lúc này bạn đã bỏ qua việc khái quát hóa thông tin. Tương tự với việc, bạn học hết một kỳ học, cảm thấy mình biết rất nhiều, nhưng không nói được cụ thể là bạn đã hiểu được gì.
Hiểu được quá trình khái quát hóa để biến thông tin rời rạc thành những khái niệm
Kiếm chứng và hiểu sâu những khái niệm được học trên lớp
<aside> 📌